Koersborden paardetramlijnen in Amsterdam

Introductie

Toen in Amsterdam paardetramlijnen werden geintroduceerd kreeg iedere lijn zijn eigen kleur wagons. Bij gelegenheid echter van de wereldtentoonstelling in Amsterdam in 1883 bleek het handig om wagons tussen lijnen uit te wisselen. Om dat mogelijk te maken verviel de functie van de wagonkleuren, om toch duidelijk onderscheid mogelijk te maken tussen de verschillende lijnen werden koersborden geintroduceerd die verschillende kleuren en vormen hadden. Langzamerhand werden daarna de wagons in eenzelfde kleur geverfd. In 1900 werd een nieuw systeem van koersborden ingevoerd zonder specifieke kleur; de nieuwe lijnen kregen die direct, sommige lijnen kregen ook die nieuwe borden, andere bleven tot het eind met de vertrouwde borden rondrijden. Het is interessant dat, hoewel bij introductie zonder lijnkleur, de electrische trams in 1904 weer lijnkleuren kregen die tot nu toe gehandhaafd zijn.

In de loop der tijd heeft de kleur en de vorm van de koersborden nogal gevarieerd; ik heb niet alle kleuren en vormen kunnen achterhalen, hieronder volgt wat ik heb kunnen vinden, vermoedelijk dus incompleet en niet geheel correct. De lijnen zijn aangegeven met wat ik in deze pagina's als standaardnaam hanteer; vernoemd naar de eindpunten op zeker moment.

De lijn Dam-P.C.Hooftstraat kreeg in 1888 zwarte borden, maar dat leverde vele protesten op omdat nu beide lijnen door de Leidsestraat zwarte borden hadden, de lijn kreeg dan ook al snel weer de oude blauwe koersborden.

Op de lijn Dam-Amsteldijk leverde de scherpe bocht van het Koningsplein naar de Reguliersbreestraat problemen op, daarom reden de trams door richting Herengracht waarna de trams keerden om de (nu eenvoudiger) bocht naar de Reguliersbreestraat te nemen. Om deze reden had deze lijn kopborden die beide eindpunten vermeldden. In 1894 werd er op het Koningsplein een draaischijf aangebracht om de trams de bocht te laten maken, het keren verviel dus, en sindsdien hadden ook op deze lijn de kopborden enkelvoudige eindpunten.

In alle gevallen heb ik 1900 als eindjaar gehanteerd, hoewel dus ook niet juist.